Do końca lipca można składać prace w konkursie „Jestem, bo wrócili”. Przywracanie pamięci w setną rocznicę bieżeństwa”. Termin został wydłużony; ci, którzy potrzebują pomocy lub inspiracji, mogą jeszcze wziąć udział w spotkaniach z ekspertami.
Więcej informacji:
Krzysztof Maria Różański, fot. Izabela Jadwiga Szepietowska
Waldemar Hasbach, pionier i miłośnik nowoczesności, który miał pierwszy w Białymstoku samochód, na swoich bagiennych posiadłościach Pogorzałe w rejonie Osowca prowadził nowoczesne melioracje. Odwadnianie bagien miało na celu uzdatnienie tych gruntów do uprawy. Ewa Hasbach wspominała, że nigdy nie widziała „większych główek kapusty, fasoli i ziemniaków jak tam”. I nikomu z władz to nie przeszkadzało, aż do wybuchu wojny. Wtedy Rosjanie uznali dotychczasową działalność Hasbachów za przejaw szpiegostwa i dywersji – o losach białostockich ewangelików w 1915 roku opowiada Krzysztof Maria Różański, marynarz i teolog ze Skupowa.
Projekt „Co nam zostało z bieżeństwa” powstał dzięki stypendium Marszałka Województwa Podlaskiego
W Teatrze Dramatycznym im A. Węgierki w Białymstoku rozpoczęły się prace nad plenerowym spektaklem „Bieżeńcy. Exodus”. Poszukiwani są statyści.
Premiera przedstawienia odbędzie się w sierpniu, w plenerze będzie można je obejrzeć 29 oraz 30 sierpnia. Za opiekę reżyserską odpowiada dyrektor Teatru Dramatycznego – Agnieszka Korytkowska-Mazur, scenariusz napisała Dana Łukasińska.
Więcej informacji: http://dramatyczny.pl/aktualnosci/zagraj-w-spektaklu-biezency-exodus/
Wystawa „Bieżeństwo – niezwykła historia zwykłych ludzi”, spektakl „Bieżeńcy” w reżyserii Joanny Troc, opowieść Anety Prymaka-Oniszk o bieżeńskich losach, program słowno-muzyczny w wykonaniu uczniów miejscowego gimnazjum, pamiątki z Gródka z tamtego okresu.
W piątek, 19 czerwca, o godz. 17 Gminne Centrum Kultury w Gródku zaprasza na wydarzenie „Nasi przodkowie też byli w bieżeństwie”.
Więcej informacji: https://www.facebook.com/events/464670643698303/
Motocyklowy przejazd szlakiem bieżeństwa 1915-2015; fot. Mariusz Sawa
Nasz powiat hrubieszowski wysiedlono w połowie czerwca. W najpiękniejsze dni wojennego lata 1915 roku przyszedł ten surowy nakaz i nie można było się jemu przeciwstawiać. Dnia 15 czerwca 1915 roku cała moja wieś, w której byłem diakonem (Hostynne na Hrubieszowszczyźnie) musiała wyruszyć w daleką nieznaną drogę, zostawiwszy wszystko, czego udało się dorobić długoletnią i ciężką pracą. Chłopi zabrali ze sobą jedynie inwentarz żywy: konie, krowy, nierogaciznę, nawet kury i wszystko, co można było wziąć na wóz. Kto nie miał konia i wozu, musiał obejść się z tym, co mógł wziąć w worek na plecy. Nikt nie wiedział gdzie i jak długo przyjdzie mu wędrować.
Właśnie spod opisywanego wyżej Hostynnego, rozpoczął się w sobotę (30.06) Motocyklowy przejazd szlakiem bieżeństwa 1915-2015. Inspiracja do niego były cytowane wspomnienia autorstwa ks. Jana Kotorowicza, odnalezione i przetłumaczone z ukraińskiego na polski przez dr. Mariusza Sawę, organizatora wydarzenia. Obszerne ich fragmenty odczytane zostały podczas Przejazdu.
Motocykliści oraz uczestnicy podróżujący w samochodach i busach przejechali trasą podobną do tej, którą 100 lat temu przemierzyli mieszkańcy Hostynnego, przez Teratyn i Jarosławiec, do Chełma, a potem do Uhruska nad Bugiem. O pobycie w tym ostatnim ks. Kotorowicz napisał: W niedzielę 2 lipca [1915] dojechaliśmy do Uhruska nad Bugiem i przeczekaliśmy tam cały tydzień. 10 lipca przeprawiliśmy się przez Bug i codziennie w bieżeńskim taborze przez miasta i wsie Ukrainy posuwaliśmy się na wschód.
Ks. Kotorowicz powrócił na swą ziemię w 1919 roku; nie wszystkim wyjeżdżającym z Hostynnego się to udało. W intencji tych, co wrócili i nie wrócili odsłużono na zakończenie Przejazdu panichidę – nabożeństwo za zmarłych, na cmentarzu w Brzeźnie odsłużył ją przez ks. Jana Łukaszuka. Przejmująca brzmiała ta modlitwa o zapomnianych ludzi!
„Chełmskie bieżeństwo” w wykonaniu zespołu „Dowysłowo”, fot. Mariusz Sawa
Podobnie jak przedstawienie teatralne Chełmskie bieżeństwo w wykonaniu dzieci i młodzieży ukraińskiej Lublina z zespołu „Dywosłowo” (scenariusz i reżyseria: Łesia Soboliwśka). Była to prapremiera spektaklu – premiera odbyła się w niedzielę, podczas Ukraińskiej Biesiady w Lublinie, gdzie również wspominano bieżeństwo.
Chełmszczyzna boleśnie doświadczyła bieżeństwa 1915 roku. Wyjechało stąd blisko 300 tys. osób, głównie ukraińska ludność prawosławna. Po powrocie na swoją ziemię spotkały ich kolejne tragedie – burzenie cerkwi, a podczas II wojny – wysiedlenia i akcja „Wisła”. To wszystko czyni tutejszą pamięć o biezeństwie jeszcze trudniejszą i bardziej tragiczną.
Więcej informacji o Motocyklowym przejeździe szlakiem bieżeństwa 1915-2015 oraz zdjęcia: https://www.facebook.com/photo.php?fbid=572708256202472&set=pcb.390650387785872&type=1&theater
Arkadiusz Szaraniec z trzmielojadem; fot. Andrzej Sidor
To także część historii rodzinnej wsi mojej Mamy. Słuchałem w dzieciństwie opowieści (…). Ale u nas nigdy nie używało się terminu „bieżeństwo”. Mówiło się, że to ucieczka, wygnanie do Rosji. Z terminem „bieżeństwo” zetknąłem się potem – opowiada Arkadiusz Szaraniec, teatrolog i dziennikarz, rodem spod Zambrowa.
Cała rozmowa: https://biezenstwo.pl/co-nam-zostalo-z-biezenstwa/arkadiusz-szaraniec-teatrolog-i-dziennikarz-historia-spod-zambrowa/
Projekt „Co nam zostało z bieżeństwa” powstał dzięki stypendium Marszałka Województwa Podlaskiego
Zapraszamy na spotkanie informacyjne o konkursie: „Jestem, bo wrócili. Przywracanie pamięci w setną rocznicę bieżeństwa”. Środa 27 maja, godz. 19, Warszawa, dolna świetlica parafialna na Pradze (wejście od al. Solidarności 52).
O konkursie oraz o bieżeństwie opowiadać będzie Aneta Prymaka-Oniszk (biezenstwo.pl)
Więcej informacji o konkursie: http://www.konkurs.biezenstwo.pl
Działa już strona konkursu „Jestem, bo wrócili. Przywracanie pamięci w setną rocznicę bieżeństwa”, organizowanego przez Stowarzyszenie OrthNet przy współpracy z portalem biezenstwo.pl. Zapraszamy: www.konkurs.biezenstwo.pl
Rozpoczynamy też spotkania informacyjne i konsultacje.
Pierwsze wirtualne już w najbliższy poniedziałek, 25 maja, w godzinach 19:00 – 21:00; będzie to czat z organizatorami konkursu: Aleksandrem Wasylukiem (OrthNet, cerkiew.pl) i Anetą Prymaką-Oniszk (biezenstwo.pl). To dobra okazja do pytania o wszystko co Was nurtuje – zarówno w sprawach organizacyjnych jak i merytorycznych, oraz do zgłaszania uwag. Mamy nadzieje, że dzięki temu będziemy mogli jeszcze lepiej dostosować nasze działania do Waszych potrzeb.
Rozpoczynamy również spotkania promocyjne – w środę, 27 maja, o godz. 19 w Warszawie; w dolnej świetlicy parafialnej na Pradze (wejście od al. Solidarności 52). O konkursie opowiadać będzie Aneta Prymaka-Oniszk (biezenstwo.pl).
Wszystkie informacje dotyczące konkursu: www.konkurs.biezenstwo.pl
Projekt jest dofinansowany ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach Programu „Patriotyzm Jutra”.
Otwarcie wystawy w Białowieskim Parku Narodowym. fot. Marta Iwaniuk
Na sobotnie otwarcie wystawy „Bieżeństwo – niezwykła historia zwykłych ludzi” w Białowieskim Parku Narodowym i towarzyszące mu w ramach Nocy Muzeów wydarzenia przyszło ponad 800 osób. Zarówno najmłodsi, jak i dorośli, wielu bardzo dorosłych. Z Białowieży, okolicznych wsi i miasteczek, z Białegostoku, Warszawy, z całej niemal Polski i zagranicy. Tworzyli wspaniałą publiczność.
Z uwagą słuchali wykładów o realiach I wojny (dr Andrzej Nieuważny) i losie naszych przodków – prostych ludzi, którzy ruszyli w bieżeństwo na drugi koniec świata (Aneta Prymaka-Oniszk, Doroteusz Fionik). Oglądali spektakl przygotowany przez młodych ludzi z Bielska Podlaskiego i Hajnówki pod kierunkiem Joanny Troc; i mimo, że noc była już późna – film dokumentalny Jerzego Kaliny. I zwiedzali wystawy – oprócz otwieranej w Muzeum wystawy „Niezwykła historia zwykłych ludzi”, na zewnątrz ustawiono plenerową ekspozycję „Bieżeństwo – wspólna historia”, przygotowaną przez Fundację Ostrogskiego. Zwiedzający długo stali przy każdej z tablic, czytali tekst, wpatrywali się w zdjęcia. Rozmyślali, rozmawiali, wspominali swoich przodków-bieżeńców.
Jedna ze zwiedzających – była na Nocy Muzeów z matką i córką – napisała następnego dnia: Dziękuję za chwile wzruszenia, które przeżyła moja 76 letnia Mama oglądając wystawę i przedstawienie. Po powrocie do domu, nocą wspominała, jak jej
wówczas 3 letnia Mama (moja Babcia Aleksandra) pojechała w głąb Rosji, jak po drodze, gdzieś na „Pińskich bołotach) została pochowana jej siostra Maria… (Mirosława Majewska Iwaniuk)
Dla takich reakcji warto było ciężko pracować! Dziękujemy!
Zapraszamy do oglądania – wystawa „Bieżeństwo. Niezwykła historia zwykłych ludzi” czynna w dniach i godzinach otwarcia Muzeum Białowieskiego Parku Narodowego do końca czerwca 2015 roku.
Wystawa została przygotowana przez Białowieski Park Narodowy we współpracy z portalem biezenstwo.pl. Kuratorka wystawy: Ewa Moroz-Keczyńska; autorka tekstów: Aneta Prymaka-Oniszk.
Więcej informacji o wydarzeniu: https://www.facebook.com/events/824476010935724/
Mieszkańcy podlaskiej wsi, wyrwani ze swych domów i wysłani na drugi koniec Imperium Rosyjskiego zostali wrzuceni w wir wojny i późniejszej rewolucji. Zupełnie osamotnieni, nieprzygotowani. Jak sobie radzili? Wystawa w Białowieskim Parku Narodowym, której premiera odbędzie się w sobotę (16 maja), pozwala uczestnikom wydarzeń sprzed 100 lat opowiedzieć o swoich przeżyciach
Jest lato 1915 roku. Armia rosyjska od kilku miesięcy wycofuje się z zachodnich ziem Imperium, bezradna wobec niemiecko-austriackiej ofensywy. Generałowie podejmują decyzję o pozostawieniu wrogowi spalonej ziemi. Wojsko wygania chłopskie rodziny z ich domów, niektórzy uciekają sami, wsie płoną.
Akcja osiąga apogeum na terenach na wschód od Białegostoku. Pustoszeją powiaty: białostocki, bielski, sokólski. Setki tysięcy wozów suną na wschód. Tarasują drogi, przeciskają się między wojskiem. Rozpętuje się piekło: epidemie tyfusu i cholery, skwar, brak wody do picia, głód, naloty niemieckich samolotów, dezorientacja, szaleństwo. Szacuje się, że nawet co trzeci uciekający mógł nie przeżyć podróży. A to dopiero początek siedmioletniej tułaczki…
Mówią zwykli ludzie, uczestnicy wydarzeń
Wystawa, przygotowana przez Białowieski Park Narodowy we współpracy z portalem biezenstwo.pl, opowiada o przeżyciach i losach przodków współczesnych mieszkańców Podlasia. Bieżeńców – tak nazywa się ich w Rosji; tak określać się będą sami uciekający. Perspektywa wybrana przez autorki wystawy (Ewa Moroz-Keczyńska, kuratorka i Aneta Prymaka-Oniszk, autorka tekstów) nie jest to częsta – najczęściej historyczne ekspozycje mówią o dziejach wojen i armii, działaniach władz, wysiłkach polityków czy organizacji, przez co giną gdzieś z pola widzenia losy tzw. zwykłych ludzi.
Na wystawie w BPN doświadczenie tych zwykłych ludzi stoi w centrum zainteresowania. Mogą tu sami przemówić: poprzez teksty źródłowe: wspomnienia i relacje oraz unikalne zdjęcia czasu bieżeństwa. Zwiedzający może poczuć ich emocje, lepiej zrozumieć przeżycia.
Edukacyjna wystawa narracyjna „Niezwykła historia zwykłych ludzi”
Otwarcie podczas Nocy Muzeów: 16 maja, sobota, godz. 18, Białowieski Park Narodowy, Park Pałacowy 11 Białowieża (pełen program: https://www.facebook.com/events/824476010935724/)
Po premierze, wystawa będzie czynna w dniach i godzinach otwarcia Muzeum.
Bieżeństwo 