Bieżeństwo

Już nawet nie tydzień. Sześć dni. Tyle zostało od premiery książki „Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy”.

Książka się drukuje. Autorka, jak to autorka – w stresie. Czy czegoś nie pomyliła? Czy nie zakradł się chochlik drukarski? Dla uspokojenia słucha więc bez opamiętania.

Na przykład tej pieśni kozackiej, którą na Sokólszczyźnie kilkadziesiąt lat temu śpiewali wszyscy; była popisowym numerem większości wioskowych chórów. Przywieźli ją tu z bieżeństwa.

Książkę można już kupować w przedsprzedaży na stronie Wydawnictwa Czarne: https://czarne.com.pl/katalog/ksiazki/biezenstwo-1915 Wysyłka nastąpi 21 września.

Nieletnia córka prosi o zapomogę dla chorej matki, inna matka szuka zagubionego dziecka, ktoś błaga o pomoc w znalezieniu pracy. Na rosyjskiej stronie: http://bezhentsy-pmv.com (jej część została przetłumaczona na język polski) poświęconej bieżeńcom, którzy trafili do Niżnego Nowogrodu, można znaleźć wiele dokumentów z tego okresu. Zwłaszcza te pokazujące ich codzienne życie.

– Z tych dokumentów widać ich straszliwe położenie. Znaleźli się na dnie drabiny społecznej, pozbawieni zupełnie wszystkiego – mówiła podczas ubiegłorocznej białostockiej konferencji dotyczącej bieżeństwaAnna Tichonowna, która wraz z Leną Linde założyła i prowadzi stronę http://bezhentsy-pmv.com. I dodawała: – Gdy słyszę  że wasi przodkowie dobrze wspominają bieżeństwo, jestem zaskoczona. Ale i oddycham z ulga. Bo jest mi ich tak bardzo żal.

Jest fizykiem, całe życie pracowała na uczelni w Niżnym Nowogrodzie. Gdy przeszła na emeryturę, w miejscowych archiwach zaczęła przeglądać tony dokumentów dotyczących bieżeńców, potem założyła stronę i zamieszcza na niej wszystko, co może. Wszystko społecznie, wiele kosztów pokrywa z własnej kieszeni. – Tego z pewnością chciałaby moja  babcia – tłumaczyła Anna Tichonowna. – Była bieżenką. Pochodziła z terenów obecnej Litwy, z kowieńskiej guberni. I choć nie znalazłam jej nazwiska na żadnych listach bieżeńców, figurowała w dokumentach osób, które otrzymywały pomoc. Marzyła, żeby wrócić, nie udało jej się to jednak. Ale tęsknota za porzuconym domem była w niej ciągle, zawsze ją czułam.

Strona poświęcona bieżeńcom w Niżnym Nowogrodzie: http://bezhentsy-pmv.com

Rozmowa z Anną Tichonową, zamieszczona w Przeglądzie Prawosławnym: http://www.przegladprawoslawny.pl/articles.php?id_n=3868&id=8

Zdjęcia z planu zdjęciowego; Za: https://www.facebook.com/jerzy.kalina/posts/1041929569255010?pnref=story

Wiosną 2017 będziemy mogli obejrzeć nowy film dokumentalny dotyczący uchodźstwa 1915 roku. Pracuje nad nim Jerzy Kalina.

Ten ceniony, wielokrotnie nagradzany twórca filmów dokumentalnych jest już autorem dokumentu „Bieżeńcy” (Można go obejrzeć pod tym linkiem). Nakręcił go w 1999 roku, gdy o  tym wydarzeniu oficjalnie się nie mówiło, ale żyli jeszcze jego uczestnicy, którzy przed kamerą relacjonowali swoje (zwykle jeszcze dziecięce) przeżycia.

Dziś bieżeńców właściwie  już wśród nas nie ma, sam temat jednak rozpoczął nowe życie. O pamięć o uchodźcach 1915 roku upomniało się pokolenie wnuków i prawnuków, dla którego staje się ona elementem budującym własną tożsamość. Powstają książki, spektakle teatralne, wystawy, nawet murale dotyczące tamtych wydarzeń – pisaliśmy o nich na tej stronie. Opowieść o bieżeństwie nabiera nowych barw; przestaje być niszową historią mniejszości narodowych i religijnych ze wschodu Polski, a staje się ponadczasową i ponadregionalną opowieścią o ludziach zaplatanych w „wielką historię”; stawianych często w sytuacjach ostatecznych.

Z tym większą niecierpliwością i ciekawością czekam na nowy film Jerzego Kaliny. I trzymam kciuki!

Więcej zdjęć z planu zdjęciowego: https://www.facebook.com/jerzy.kalina/posts/1041929569255010?pnref=story

http://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/1,87318,20599903,opowiesci-obywatelskie-narracja-z-marginesu-biezenstwo-historia.html

To niby oczywiste. Bieżeństwo po rosyjsku oznacza uchodźstwo. Ale w opowieści o bieżeństwie uchodźczy kontekst zwykle się nie pojawia. Gdy podczas debaty zorganizowanej przez Ośrodek Karta, pokazywano, że bieżeństwa to historia wpisująca się w uchodźczą odyseję; podobna do tej, która rozgrywa się na naszych oczach, w części publiczności wzbudziło to zdziwienie i ostry (choć nie poparty wieloma argumentami) protest.

Tym bardziej ważny wydaje się więc głos dochodzący z Teatru Dramatycznego w Białymstoku. W ubiegły weekend (4 czerwca) odbyła się tam premiera spektaklu „Exodus 2.0” Artura Pałygi w reżyserii Agnieszki Korytkowskiej-Mazur. To dopełnienie ubiegłorocznego plenerowego widowiska „Bieżeńcy. Exodus”. Wtedy reżyserka zapowiadała, że druga część będzie dotyczyła powrotów. Narastający problem współczesnych uchodźców doprowadziły jednak do zmiany planów. Historia sprzed 100 lat stała się tu punktem wyjścia do opowieści także o współczesnym świecie. Spektaklu jeszcze nie widziałam, ale wydaje się, że to był bardzo dobry pomysł.

materiały Teatru Dramatycznego; fot. Bartek Warzecha

O spektaklu na stronie Teatru (świetne zdjęcia): http://dramatyczny.pl/spektakl/exodus-2-0/

Recenzja Moniki Żmijewskiej: http://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/1,35241,20199520,exodus-2-0-czyli-uchodzcy-w-grze-gdybym-mial-bron-to-bym-was.html